Đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao: “Thảm đỏ” không trải sẵn


Bài 01: Nhiều rào cản doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao

Sự kiện ngày Hai-2 (ngay ngày làm việc cho công ty đầu tiên sau Tết Nguyên đán), Thủ tướng Chính phủ đã nhấn nút khởi động sản xuất nông nghiệp công nghệ cao ở tại Nông trường VinEco Hà Nam cho thấy, Chính phủ rất coi trọng giải bài toán tái cơ cấu ngành nông nghiệp, và mục tiêu là xây dựng 1 nền nông nghiệp sạch, ứng dụng công nghệ cao. Mặc dù như thế, để có thể thực hiện được mục tiêu này, mong muốn rất nhiều thay đổi từ cơ chế cam kết và bản lĩnh của chính các DN.

Đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao đang trở thành lĩnh vực “hot” trong năm 2017.

Muốn sản xuất nhưng thiếu đất

Theo Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường, con địa chỉ số DN đầu tư vào nông nghiệp tăng từ 02.397 DN năm 2007 lên 3.640 DN năm 2015, 9 tháng đầu năm 2016 là 04.080 DN cho thấy sự nỗ lực của cả Chính phủ và DN trong lĩnh vực nông nghiệp. Đã được sử dụng nhiều nhà đầu tư thành công về ứng dụng khoa học công nghệ cao, phát triển thị trường, tạo động lực phát triển cho nhiều vùng, địa phương và nhiều lĩnh vực. Mặc dù như thế, theo Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường, nhìn vào con số dưới 01% đầu tư của DN vào nông nghiệp, nông thôn còn không ít hạn chế, thiếu ổn định và chưa tương xứng với tiềm năng, cũng như mong muốn phát triển của ngành.

Điều đáng nói là đa số DN đầu tư vào nông nghiệp lại là các DN có quy mô nhỏ, số DN có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng chiếm 55%. Ông Cường đánh giá, nhiều DN đầu tư vào nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào khai thác nguồn lực tài nguyên, chưa quan tâm đầu tư 01 cách căn cơ, ứng dụng khoa học công nghệ, hoặc chưa đầu tư thiết bị tiện nghi, chế biến sâu để tăng giá trị gia tăng… “Những khó khăn, hạn chế nêu trên, có nguyên nhân lớn từ những rào cản của cơ chế, nguyên tắc và nhiều thủ tục hành chính chưa được cải thiện”, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT khẳng định.

Câu chuyện DN khó sở hữu trong tay những “cánh đồng điển hình nhất lớn” để đầu tư nông nghiệp công nghệ cao đã diễn ra từ rất nhiều năm nhưng chưa có lời giải. Trên thực tế, đất đai thuộc sở hữu của Nhà nước, người nông dân không có quyền bán mà chỉ có cho thuê hoặc liên kết, như vậy những điều kiện để tích tụ ruộng đất rất khó. Mặc dù cũng có nhiều cơ chế, nguyên tắc khuyến khích dồn điền, đổi thửa nhưng vẫn không một sự thật là có hiệu quả vừa phải, rộng rãi, chỉ ở quy mô nhỏ và các mô hình điểm.

Trong rất đông các hội nghị, hội thảo, DN đều tập trung phản ánh những khó khăn về quỹ đất sản xuất. Theo ông Võ Quang Huy, Giám đốc Công ty Huy Long An – Mỹ Bình, DN muốn đầu tư vào nông nghiệp phải tự đi thương lượng, đền bù đất đai với nông dân. Sau đó, Nhà nước sẽ thu hồi lại phần đất đó rồi cho doanh nghiệp thuê lại. “Như vậy, doanh nghiệp phải mất 02 lần tiền mới có đất “sạch” để sản xuất”, ông Huy băn khoăn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Văn Tam, Chủ tịch HĐQT Công ty Mía đường Lam Sơn (Thanh Hóa) cũng phản ánh: “Luật Đất đai đang là rào cản thật sự với doanh nghiệp muốn đầu tư vào nông nghiệp. Vì đất đai hoàn toàn là sở hữu công, nông dân không có quyền chuyển đổi, bán… Vì vậy, doanh nghiệp rất khó tích tụ ruộng đất để sản xuất lớn. Do vậy, để giải quyết được vấn đề này, phải sửa đổi từ Luật Đất đai”.

Bà Nguyễn Thị Hồng, Vụ trưởng Vụ Chương trình (Bộ NN&PTNT) cũng thừa nhận: “Vào thời điểm này cả nước có gần 60 triệu người làm nông nghiệp nhưng bình quân đất canh tác nông nghiệp là 04.280 m2/hộ, chia theo đầu người là một.150 m2/người. Cản trở lớn nhất đối với doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp là đất đai. Vì hiện lúc này, nhiều DN quan tâm, muốn đầu tư vào nông nghiệp nhưng không có đất. Đất đã được sử dụng giao hết cho người dân”.

Điều đáng buồn là nhiều nơi, nông dân bỏ ruộng không canh tác rất đông, nhưng DN lại không thể thỏa thuận, giao dịch thống nhất được với hàng nghìn hộ nông dân để tập hợp đất sản xuất. Việc nối liền với nông dân thông qua các tổ chức sản xuất như hợp tác xã cũng không dễ thực hiện. Tâm lý cũ, thói quen sản xuất lạc hậu là trở ngại khiến việc tiếp xúc không thành.

Mấu chốt chính giải quyết vấn đề này là vai trò của chính quyền địa phương. Xóa bỏ sự manh mún, nhỏ lẻ không phải là câu chuyện có thể làm được trong ngày một, ngày 02.

Đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao đang trở thành lĩnh vực “hot” trong năm 2017.

Đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao đang trở thành lĩnh vực “hot” trong năm 2017.

70% DN khó tiếp cận vốn đầu tư vào nông nghiệp

Bên cạnh những khó khăn về đất đai, DN cũng đang gặp rất nhiều khó khăn về tiếp cận nguồn vốn. Để trợ giúp tìm hiểu doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị định địa chỉ số 210/2013/NĐ-CP khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn… Tuy vậy, theo phản ánh của các DN, để tiếp cận được vốn rất khó, đặc biệt là các DN nhỏ.

“Các DN lớn có thể vay vốn theo các dự án, còn DN nhỏ và vừa thì gần như không vay được vốn ngân hàng do thủ tục phức tạp và phải có tài sản đảm bảo mới được ngân hàng cho vay”, ông Lê Văn Tam, Chủ tịch HĐQT Công ty Mía đường Lam Sơn nêu ý kiến. Cũng theo ông Tam, cơ sở hạ tầng, giao thông nông thôn vẫn còn rất yếu kém nên DN phải tự đầu tư hạ tầng, mất thêm nhiều khoản tiền bỏ ra. Chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng điều kiện cho DN nông nghiệp kém, kỹ sư nông nghiệp ra trường không đáp ứng điều kiện thực tế, DN nhỏ thì không có nguồn lực để đào tạo lại.

Tiến sỹ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chiến lược nguyên tắc phát triển Nông nghiệp Nông thôn phân tích, đất đai và tín dụng là những rào cản chính của DN khi đầu tư vào nông nghiệp. Cụ thể, về đất đai có đến 63% DN kêu là khó khăn, 46% kêu là rất khó khăn; về tín dụng, có đến 70% DN kêu khó khăn khi tiếp cận. Nông nghiệp là ngành có lợi thế của Việt Nam trong hội nhập nhưng nguồn tiền vốn đầu tư cho nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 6% tổng vốn đầu tư của xã hội.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hà Công Tuấn, Nhà nước có 5 nguồn quỹ vốn dành cho lĩnh vực nông nghiệp nông thôn gồm: Nguồn vốn tiền bạc đầu tư từ ngân sách, giải đáp thông tin phát triển chính thức (ODA), vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tài chính vi mô, và tín dụng ngân hàng.

“Mặc dù thế, nguồn quỹ vốn đầu tư cho nông nghiệp từ ngân sách còn ít, chỉ chiếm khoảng 6% trong tổng chi phí đầu tư kinh tế, xã hội; vốn ODA, lũy kế đến nay là 5,5 tỷ USD, chiếm 7% trong tổng vốn ODA vào Việt Nam. Nguồn quỹ vốn tiếp sau là vốn FDI đầu tư vào nông nghiệp, tích lũy hiện nay là 03,72 tỷ USD, chỉ chiếm 1,5% tổng vốn FDI vào Việt Nam; còn tài chính vi mô bao gồm các quỹ, hiệp hội…, đầu tư vào nông nghiệp mới chỉ chiếm 4% GDP. Bên cạnh những rủi ro tiềm ẩn, khả năng thu hồi vốn chậm, có rất đông những vướng mắc từ cơ chế cam kết lôi kéo đầu tư bởi nguyên tắc hiện có cũng chỉ tạm chấm dứt lại ở mức độ khuyến khích”, Thứ trưởng Hà Công Tuấn phân tích.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), hiện nay mới chỉ có trên ba.600 doanh nghiệp nông nghiệp, chiếm dưới một% tổng địa chỉ số doanh nghiệp hoạt động (420.251 DN). Nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp ngại đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao là ngoài những rủi ro về thiên tai, khí hậu, dịch bệnh, lợi ích thấp… thì những rào cản về đất đai và nguồn tiền vốn là những khó khăn không dễ giải quyết.

Theo Ngọc Yến

Công an Nhân dân


Nguồn: Cafef.vn